सरल भाषामा:
कम्प्युटर, मोबाइल, इन्टरनेट वा डिजिटल माध्यम प्रयोग गरेर गरिने गैरकानुनी कामलाई साइबर अपराध भनिन्छ।
उदाहरणहरू
- 🔐 अरूको Facebook/Instagram/email account hack गर्नु
- 🎣 Fake link पठाएर password वा OTP चोर्नु (phishing)
- 💰 Online banking/Wallet बाट पैसा ठगी गर्नु
- 👤 अरूको personal information चोर्नु (identity theft)
- 📱 Fake account बनाएर अरूलाई ठगी वा बदनाम गर्नु
- 💻 Malware/virus फैलाउनु
- 🗣️ Online harassment वा धम्की दिनु
- 🖼️ कसैको निजी फोटो/भिडियो अनुमति बिना फैलाउनु
- 🌐 Website वा computer system मा unauthorized access गर्नु
🇳🇵 अहिले नेपालमा देखिएका प्रमुख Online Scam
1. 💼 Fake Job Scam — “घरमै बसेर धेरै कमाउनुहोस्”
Facebook/TikTok/WhatsApp मा यस्तो विज्ञापन आउँछ:
“घरबाटै काम गर्नुहोस्।”
“दिनको 3–5 हजार कमाउनुहोस्।”
“पहिले सानो investment गर्नुहोस्।”
पहिले सानो रकम हाल्न लगाउँछन्। कहिलेकाहीँ सुरुमा थोरै profit पनि देखाएर विश्वास बढाउँछन्। त्यसपछि ठूलो रकम लगानी गर्न लगाउँछन्।
नेपाल प्रहरीको साइबर ब्यूरोले आकर्षक रोजगारीको नाममा पैसा वा नागरिकता जस्ता व्यक्तिगत विवरण माग्ने scam बाट सावधान रहन भनेको छ।
example:
💼 Fake Job Scam कसरी चल्छ?
मानौँ Facebook मा यस्तो विज्ञापन आयो:
“घरमै बसेर काम गर्नुहोस्। दिनको रु. 3,000–5,000 कमाउनुहोस्। कुनै अनुभव आवश्यक छैन।”
तिमीलाई आकर्षक लाग्यो। त्यसपछि scammer ले WhatsApp/Telegram मा कुरा गर्न सक्छ।
पहिलो चरण — विश्वास दिलाउने
“तपाईं select हुनुभयो।”
“हाम्रो company international हो।”
“Online training हुन्छ।”
कहिलेकाहीँ उनीहरूले fake company website, fake ID card, fake certificate वा fake payment screenshot समेत देखाउन सक्छन्।
💰 त्यसपछि पैसा माग्न थाल्छन्
उदाहरण:
“Registration fee रु. 500।”
“Training fee रु. 1,000।”
“Security deposit रु. 5,000।”
“काम activate गर्न रु. 10,000।”
तिमीले पैसा पठाएपछि अर्को बहाना:
“अब account upgrade गर्नुपर्छ।”
“Tax/withdrawal fee तिर्नुपर्छ।”
“अझ रु. 20,000 deposit गर्नुपर्छ।”
अन्ततः काम पनि हुँदैन, पैसा पनि फिर्ता आउँदैन।
2. 📈 Fake Investment / Crypto Scam
यो झन् खतरनाक हुँदै गएको देखिन्छ।
उदाहरण:
“हामीसँग invest गर्नुहोस्।”
“100% guaranteed profit।”
“Crypto trading बाट दैनिक income।”
Fake website/app मा पैसा पठाउन लगाउँछन्। App भित्र profit बढेको देखिन्छ तर withdraw गर्न खोज्दा tax, verification fee, processing fee आदि माग्दै जान सक्छन्।
तिमीलाई आकर्षक लाग्यो। त्यसपछि scammer ले WhatsApp/Telegram मा कुरा गर्न सक्छ।
पहिलो चरण — विश्वास दिलाउने
“तपाईं select हुनुभयो।”
“हाम्रो company international हो।”
“Online training हुन्छ।”
कहिलेकाहीँ उनीहरूले fake company website,
fake ID card,
fake certificate
वा fake payment screenshot समेत देखाउन सक्छन्।
💰 त्यसपछि पैसा माग्न थाल्छन्
उदाहरण:
“Registration fee रु. 500।”
“Training fee रु. 1,000।”
“Security deposit रु. 5,000।”
“काम activate गर्न रु. 10,000।”
तिमीले पैसा पठाएपछि अर्को बहाना:
“अब account upgrade गर्नुपर्छ।”
“Tax/withdrawal fee तिर्नुपर्छ।”
“अझ रु. 20,000 deposit गर्नुपर्छ।”
अन्ततः काम पनि हुँदैन,
पैसा पनि फिर्ता आउँदैन।
साइबर ब्यूरोका पछिल्ला प्रेस विज्ञप्तिमा आकर्षक विज्ञापनमार्फत online scam र crypto कारोबारसँग सम्बन्धित पक्राउका घटना उल्लेख छन्।
yo same scame merai sathi lai samet pare ko cha jun telegram bata manche kura garchan fake
3. 📱 “म eSewa कर्मचारी हुँ” भन्ने Scam
यो निकै interesting छ।
Scammer ले आफूलाई digital-wallet company को कर्मचारी भनेर चिनाउन सक्छ।
“तपाईंको account मा समस्या भयो।”
“Verification गर्नुपर्छ।”
“OTP भन्नुहोस्।”
नेपाल साइबर ब्यूरोले हालै eSewa कर्मचारी हुँ भन्दै scam गर्ने व्यक्ति पक्राउ परेको सूचना राखेको छ।
👉 OTP, PIN, password कसैलाई पनि नदिनु।
4. 🎁 “तपाईंले Gift/Lottery जित्नुभयो”
Message आउँछ:
🎉 Congratulations!
You won an iPhone!
पछि:
“Customs charge तिर्नुपर्छ।”
“Delivery fee पठाउनुहोस्।”
पहिले थोरै पैसा माग्छन्, त्यसपछि अर्को शुल्क भन्दै फेरि पैसा माग्न सक्छन्।
नेपाल प्रहरीको Cyber Bureau ले lottery/gift scam र विदेशबाट gift/iPhone आएको भन्दै customs पैसा माग्ने तरिकाबारे विशेष चेतावनी दिएको छ।
🎁 ४. “कौन बनेगा करोडपति”बाट १ करोडको Lottery परेको छ भन्दै लाखौँ रुपैयाँको ठगी
अहिले पनि केही मानिसलाई WhatsApp वा फोनमार्फत “हामी कौन बनेगा करोडपति (KBC) बाट बोलिरहेका छौँ” भन्दै सम्पर्क गर्ने र तपाईंको नम्बरमा १ करोड रुपैयाँको lottery परेको छ भनेर लाखौँ रुपैयाँ ठगी गर्ने प्रयास भइरहेको पाइन्छ।
सुरुमा भारतको जस्तो देखिने नम्बरबाट फोन वा WhatsApp message आउन सक्छ। फोन गर्ने व्यक्तिले आफूलाई KBC को कर्मचारी भएको बताउँदै:
“हामीले धेरै phone number मध्ये lucky draw गरेका थियौँ।”
“तपाईंको mobile number lucky number परेको छ।”
“तपाईंलाई १ करोड रुपैयाँको lottery परेको छ।”
भन्दै विश्वास दिलाउन खोज्छ।
यहीँबाट ठगीको वास्तविक खेल सुरु हुन्छ।
पहिले तपाईंलाई १ करोड रुपैयाँको lottery परेको छ भनेर लोभ देखाइन्छ। त्यसपछि तपाईंको नाम, location/address, phone number तथा नागरिकता वा आधार कार्ड जस्ता व्यक्तिगत विवरण माग्न सक्छन्।
त्यसपछि:
“तपाईंको lottery को gift/parcel तपाईंको घरसम्म पठाइन्छ।”
भन्दै अर्को चरणको बहाना सुरु हुन्छ।
💰 “Parcel पठाउन रु. १०,००० लाग्छ”
केही समयपछि फेरि फोन आउँछ:
“तपाईंको lottery को parcel तयार भइसकेको छ।”
“नेपालसम्म पठाउन delivery/transportation charge लाग्छ।”
“यसका लागि रु. १०,००० deposit गर्नुपर्छ।”
पीडितले विश्वास गरेर पैसा पठायो भने scammer त्यहीँ रोकिने छैन।
केही समयपछि फेरि:
“तपाईंको parcel नेपाल आइपुग्यो।”
भनेर फोन आउँछ।
तर अब नयाँ समस्या:
“तपाईंको सामान भन्सारमा अड्किएको छ।”
भन्न थालिन्छ।
त्यसपछि सामानको मूल्य करोडौँ रुपैयाँ बराबरको भएको बताउँदै:
“यो करिब १ करोड रुपैयाँ बराबरको सामान हो।”
“भन्सारबाट सामान निकाल्न रु. १ लाख तिर्नुपर्छ।”
भन्दै फेरि पैसा माग्न सक्छन्।
तपाईंले त्यो रकम पनि पठाउनुभयो भने:
“अझै clearance fee बाँकी छ।”
“Tax तिर्नुपर्छ।”
“Insurance charge लाग्यो।”
“Security deposit चाहियो।”
जस्ता नयाँ–नयाँ बहाना बनाएर फेरि पैसा मागिन्छ।
यसरी सुरुमा रु. १०,००० बाट सुरु भएको रकम केही समयमै लाखौँ रुपैयाँसम्म पुग्न सक्छ।
सबैभन्दा दुःखद कुरा के हो भने, पीडितले धेरै पैसा पठाइसकेपछि पनि scammer ले:
“अझै थोरै रकम पठाउनुभयो भने तपाईंको १ करोड रुपैयाँ release हुन्छ।”
भन्दै आशा देखाइरहन्छ।
अन्ततः लामो समयसम्म पैसा पठाउँदा पनि न lottery को १ करोड आउँछ, न parcel आउँछ।
त्यसपछि मात्र पीडितले आफू KBC को नाम प्रयोग गरेर गरिएको online scam मा परेको थाहा पाउन सक्छ।
🚨 एउटा कुरा सधैँ सम्झनुहोस्
यदि तपाईंले कुनै lottery मा सहभागी नै हुनुभएको छैन भने तपाईंको mobile number lottery मा कसरी पर्न सक्छ?
यो प्रश्न आफैंलाई सोध्नुहोस्।
कुनै अपरिचित व्यक्तिले फोन गरेर:
“तपाईंले १ करोडको lottery जित्नुभयो।”
भन्दै पहिले पैसा माग्न थाल्यो भने लोभमा परेर पैसा नपठाउनुहोस्।
KBC को नाम, भारतको phone number, fake documents, fake receipt वा parcel को फोटो देखाउँदैमा त्यो वास्तविक प्रमाणित हुँदैन।
१ करोड जितेको खबर सुन्दा खुसी हुनुभन्दा पहिले एउटा कुरा सोच्नुहोस्—“मैले lottery मा भाग नै लिएको थिएँ कि थिइनँ?”
यदि भाग नै लिएको थिएन भने त्यस्तो lottery claim लाई अत्यन्तै शंकास्पद मानेर स्वतन्त्र रूपमा सत्यापन गर्नुहोस्।
5. 🛒 Fake Online Shopping
Facebook/Instagram/TikTok मा निकै सस्तो सामान:
“Original iPhone — Rs. 40,000”
“50% discount”
“Limited stock”
भनेर देखाउँछन्।
तिमीले advance payment गर्छौ → सामान आउँदैन → page/account गायब।
अझ खराब अवस्थामा citizenship वा अन्य personal documents मागेर अर्को fraud मा प्रयोग गर्न सक्छन्।
🛒 ५. Facebook Page देखि Online Marketplace सम्म — सस्तो सामानको लोभमा Online Shopping Scam बाट सावधान
आजकल Facebook चलाउँदा विभिन्न प्रकारका online shopping page हरू हाम्रो feed मा देखिन्छन्। कतिपय page ले बजारमा सामान्य रूपमा पाइने सामानभन्दा निकै सस्तो मूल्यमा सामान उपलब्ध गराउने भन्दै आकर्षक advertisement गर्छन्।
उदाहरणका लागि बजारमा रु. ५,००० पर्ने सामान:
“आजको विशेष offer — मात्र रु. २,५००!”
भनेर advertisement देखाइन्छ।
सस्तो मूल्य देखेपछि मानिसलाई सामान किन्न मन लाग्नु स्वाभाविक हो। कतिपय अवस्थामा यस्ता page ले Facebook मा मानिसलाई add/follow गराउने, Messenger मा message गर्ने र सामान order गर्न लगाउने गर्छन्।
💬 Order गरेपछि सुरु हुन्छ अर्को चरण
तपाईंले त्यही page बाट धेरै सामान order गर्नुभयो भने scammer ले:
“हजुरले धेरै सामान order गर्नुभएको छ।”
“५०% payment अहिले advance गर्नुपर्छ।”
“बाँकी रकम सामान delivery भएपछि तिर्नुहोला।”
भन्न सक्छ।
सामान सस्तो भएको र page मा धेरै product देखाइएको कारण तपाईंले विश्वास गरेर prepaid payment गर्न सक्नुहुन्छ।
तर पैसा पठाएपछि:
सामान नआउन सक्छ।
Phone उठाउन छोड्न सक्छन्।
Messenger मा reply गर्न छोड्न सक्छन्।
Page deactivate/delete हुन सक्छ।
अर्को बहाना बनाएर थप पैसा माग्न सक्छन्।
आजकल Facebook चलाउँदा विभिन्न प्रकारका online shopping page हरू हाम्रो feed मा देखिन्छन्। कतिपय page ले बजारमा सामान्य रूपमा पाइने सामानभन्दा निकै सस्तो मूल्यमा सामान उपलब्ध गराउने भन्दै आकर्षक advertisement गर्छन्।
उदाहरणका लागि बजारमा रु. ५,००० पर्ने सामान:
“आजको विशेष offer — मात्र रु. २,५००!”
भनेर advertisement देखाइन्छ।
सस्तो मूल्य देखेपछि मानिसलाई सामान किन्न मन लाग्नु स्वाभाविक हो। कतिपय अवस्थामा यस्ता page ले Facebook मा मानिसलाई add/follow गराउने, Messenger मा message गर्ने र सामान order गर्न लगाउने गर्छन्।
💬 Order गरेपछि सुरु हुन्छ अर्को चरण
तपाईंले त्यही page बाट धेरै सामान order गर्नुभयो भने scammer ले:
“हजुरले धेरै सामान order गर्नुभएको छ।”
“५०% payment अहिले advance गर्नुपर्छ।”
“बाँकी रकम सामान delivery भएपछि तिर्नुहोला।”
भन्न सक्छ।
सामान सस्तो भएको र page मा धेरै product देखाइएको कारण तपाईंले विश्वास गरेर prepaid payment गर्न सक्नुहुन्छ।
तर पैसा पठाएपछि:
सामान नआउन सक्छ।
Phone उठाउन छोड्न सक्छन्।
Messenger मा reply गर्न छोड्न सक्छन्।
Page deactivate/delete हुन सक्छ।
अर्को बहाना बनाएर थप पैसा माग्न सक्छन्।
त्यसैले Facebook मा page देखियो, advertisement राम्रो देखियो वा धेरै followers छन् भन्दैमा मात्र online shop वास्तविक हो भनेर विश्वास गर्नु हुँदैन।
🔎 Facebook Page बाट सामान किन्नुअघि यी कुरा जाँच गर्नुहोस्
⭐ १. Customer Review ध्यान दिएर हेर्नुहोस्
Page मा भएका reviews मात्र होइन, वास्तविक ग्राहकका comments र अनुभव हेर्नुहोस्।
हेर्नुपर्ने कुरा:
सामान पाएपछि review गरेको छ कि छैन?
वास्तविक photo/video सहितको review छ कि छैन?
Negative review पनि छन् कि छैनन्?
सबै review अत्यन्तै राम्रो मात्र छन् कि?
एउटै प्रकारका suspicious comments धेरै छन् कि?
राम्रो review नै नभएको वा शंकास्पद review मात्र भएको page बाट महँगो सामान prepaid नगर्नु राम्रो हुन्छ।
🌐 २. Official Website छ कि छैन?
व्यवसायको:
Official website
Official email
Contact number
Company information
छ कि छैन हेर्नुहोस्।
तर website छ भन्दैमा मात्र पनि 100% genuine हुन्छ भन्ने होइन। नक्कली website पनि बनाउन सकिन्छ। त्यसैले अन्य जानकारीसँग cross-check गर्नुहोस्।
📧 ३. Official Email जाँच गर्नुहोस्
व्यवसायको official domain भएको email छ कि छैन हेर्नुहोस्।
उदाहरण:
support@companyname.com
जस्तो official domain email र:
companyname123@gmail.com
जस्तो सामान्य email बीच फरक हुन सक्छ।
तर Gmail प्रयोग गरेको भरमा पनि व्यवसाय fake हो भन्न मिल्दैन। समग्र जानकारी हेर्नुपर्छ।
📍 ४. वास्तविक Location / Outlet छ कि छैन?
Page मा:
“Kathmandu, New Road”
भनेर location लेखिएको हुन सक्छ।
तर वास्तवमै त्यहाँ outlet छ कि छैन भनेर जाँच गर्नुहोस्।
सम्भव भए:
Google Maps मा खोज्नुहोस्।
Business location verify गर्नुहोस्।
Contact number मा फोन गर्नुहोस्।
Physical store भए स्वतन्त्र रूपमा verify गर्नुहोस्।
🏢 ५. व्यवसाय दर्ता भएको छ कि छैन?
सम्भव भए व्यवसायको:
Registration details
PAN/VAT details
Company information
जाँच गर्नुहोस्।
तर दर्ता भएको मात्रैले seller 100% trustworthy हुन्छ भन्ने होइन। यो केवल seller को वास्तविक पहिचान जाँच्ने एउटा आधार हो।
📅 ६. Facebook Page कति पुरानो हो?
Page भर्खरै बनाइएको हो कि धेरै वर्षदेखि सञ्चालनमा छ?
Facebook को Page Transparency section हेर्नुहोस्।
🔎 Facebook Page बाट सामान किन्नुअघि यी कुरा जाँच गर्नुहोस्
⭐ १. Customer Review ध्यान दिएर हेर्नुहोस्
Page मा भएका reviews मात्र होइन, वास्तविक ग्राहकका comments र अनुभव हेर्नुहोस्।
हेर्नुपर्ने कुरा:
सामान पाएपछि review गरेको छ कि छैन?
वास्तविक photo/video सहितको review छ कि छैन?
Negative review पनि छन् कि छैनन्?
सबै review अत्यन्तै राम्रो मात्र छन् कि?
एउटै प्रकारका suspicious comments धेरै छन् कि?
राम्रो review नै नभएको वा शंकास्पद review मात्र भएको page बाट महँगो सामान prepaid नगर्नु राम्रो हुन्छ।
🌐 २. Official Website छ कि छैन?
व्यवसायको:
Official website
Official email
Contact number
Company information
छ कि छैन हेर्नुहोस्।
तर website छ भन्दैमा मात्र पनि 100% genuine हुन्छ भन्ने होइन। नक्कली website पनि बनाउन सकिन्छ। त्यसैले अन्य जानकारीसँग cross-check गर्नुहोस्।
📧 ३. Official Email जाँच गर्नुहोस्
व्यवसायको official domain भएको email छ कि छैन हेर्नुहोस्।
उदाहरण:
support@companyname.com
जस्तो official domain email र:
companyname123@gmail.com
जस्तो सामान्य email बीच फरक हुन सक्छ।
तर Gmail प्रयोग गरेको भरमा पनि व्यवसाय fake हो भन्न मिल्दैन। समग्र जानकारी हेर्नुपर्छ।
📍 ४. वास्तविक Location / Outlet छ कि छैन?
Page मा:
“Kathmandu, New Road”
भनेर location लेखिएको हुन सक्छ।
तर वास्तवमै त्यहाँ outlet छ कि छैन भनेर जाँच गर्नुहोस्।
सम्भव भए:
Google Maps मा खोज्नुहोस्।
Business location verify गर्नुहोस्।
Contact number मा फोन गर्नुहोस्।
Physical store भए स्वतन्त्र रूपमा verify गर्नुहोस्।
🏢 ५. व्यवसाय दर्ता भएको छ कि छैन?
सम्भव भए व्यवसायको:
Registration details
PAN/VAT details
Company information
जाँच गर्नुहोस्।
तर दर्ता भएको मात्रैले seller 100% trustworthy हुन्छ भन्ने होइन। यो केवल seller को वास्तविक पहिचान जाँच्ने एउटा आधार हो।
📅 ६. Facebook Page कति पुरानो हो?
Page भर्खरै बनाइएको हो कि धेरै वर्षदेखि सञ्चालनमा छ?
Facebook को Page Transparency section हेर्नुहोस्।
Page कहिले बनाइएको हो, नाम परिवर्तन भएको छ कि छैन जस्ता कुराले केही संकेत दिन सक्छ।
🛍️ Facebook मात्र होइन, Daraz जस्ता Online Marketplace मा पनि सावधान
Online shopping scam भन्नासाथ Facebook page लाई मात्र दोष दिनु हुँदैन। Daraz जस्ता online marketplace मा धेरै वास्तविक seller भए पनि, प्रत्येक seller र प्रत्येक product को गुणस्तर एउटै हुन्छ भन्ने हुँदैन।
कहिलेकाहीँ advertisement मा देखाइएको सामान र ग्राहकको हातमा पुगेको सामानबीच ठूलो फरक हुन सक्छ।
उदाहरणका लागि:
📦 Box खोलेपछि सामान नै नभेटिनु
📦 Box भित्र गलत सामान हुनु
💔 सामान फुटेको वा damage भएको हुनु
🖼️ Photo मा देखाइएको सामानभन्दा फरक product आउनु
📱 Advertisement मा राम्रो quality देखिए पनि हातमा आएपछि quality निकै कमजोर हुनु
🔄 प्रयोग गरिएको वा पुरानो सामान नयाँ भनेर बेचिनु
🛍️ Facebook मात्र होइन, Daraz जस्ता Online Marketplace मा पनि सावधान
Online shopping scam भन्नासाथ Facebook page लाई मात्र दोष दिनु हुँदैन। Daraz जस्ता online marketplace मा धेरै वास्तविक seller भए पनि, प्रत्येक seller र प्रत्येक product को गुणस्तर एउटै हुन्छ भन्ने हुँदैन।
कहिलेकाहीँ advertisement मा देखाइएको सामान र ग्राहकको हातमा पुगेको सामानबीच ठूलो फरक हुन सक्छ।
उदाहरणका लागि:
📦 Box खोलेपछि सामान नै नभेटिनु
📦 Box भित्र गलत सामान हुनु
💔 सामान फुटेको वा damage भएको हुनु
🖼️ Photo मा देखाइएको सामानभन्दा फरक product आउनु
📱 Advertisement मा राम्रो quality देखिए पनि हातमा आएपछि quality निकै कमजोर हुनु
🔄 प्रयोग गरिएको वा पुरानो सामान नयाँ भनेर बेचिनु
त्यसैले online मा सामान order गर्दा सामान सस्तो छ कि छैन मात्र होइन, सामान गलत वा damage भएर आयो भने के गर्ने भन्ने कुरा पनि पहिले नै बुझ्नु आवश्यक हुन्छ।
🔄 ७. Return / Refund Policy हेर्न नबिर्सनुहोस्
कुनै पनि online product order गर्नुअघि:
7 Days Return Policy
वा
Return / Replacement / Refund
जस्ता सुविधा छन् कि छैनन् हेर्नुहोस्।
तर “7 days return” लेखिएको छ भन्दैमा मात्र पुग्दैन। त्यसको terms and conditions पनि पढ्नुहोस्।
जाँच गर्नुहोस्:
सामान फुटेको आएमा return हुन्छ?
गलत सामान आएमा exchange हुन्छ?
सामान खोलिसकेपछि return गर्न मिल्छ?
refund हुन्छ कि replacement मात्र?
return delivery charge कसले तिर्छ?
return गर्न कति दिनभित्र request गर्नुपर्छ?
🔄 ७. Return / Refund Policy हेर्न नबिर्सनुहोस्
कुनै पनि online product order गर्नुअघि:
7 Days Return Policy
वा
Return / Replacement / Refund
जस्ता सुविधा छन् कि छैनन् हेर्नुहोस्।
तर “7 days return” लेखिएको छ भन्दैमा मात्र पुग्दैन। त्यसको terms and conditions पनि पढ्नुहोस्।
जाँच गर्नुहोस्:
सामान फुटेको आएमा return हुन्छ?
गलत सामान आएमा exchange हुन्छ?
सामान खोलिसकेपछि return गर्न मिल्छ?
refund हुन्छ कि replacement मात्र?
return delivery charge कसले तिर्छ?
return गर्न कति दिनभित्र request गर्नुपर्छ?
यसरी पहिले नै बुझ्नुभयो भने गलत सामान आएपछि आफ्नो अधिकार प्रयोग गर्न सजिलो हुन्छ।
🎥 ८. महँगो सामान हो भने Unboxing Video बनाउनुहोस्
महँगो सामान order गर्दा parcel receive गरेपछि सम्भव भए:
📦 Box बाहिर damage छ कि छैन हेर्नुहोस्।
🎥 Unboxing video बनाउनुहोस्।
📸 सामान गलत वा damage भएको छ भने तुरुन्त photo खिच्नुहोस्।
🧾 Invoice/order details सुरक्षित राख्नुहोस्।
💬 Seller सँग भएको chat सुरक्षित राख्नुहोस्।
🎥 ८. महँगो सामान हो भने Unboxing Video बनाउनुहोस्
महँगो सामान order गर्दा parcel receive गरेपछि सम्भव भए:
📦 Box बाहिर damage छ कि छैन हेर्नुहोस्।
🎥 Unboxing video बनाउनुहोस्।
📸 सामान गलत वा damage भएको छ भने तुरुन्त photo खिच्नुहोस्।
🧾 Invoice/order details सुरक्षित राख्नुहोस्।
💬 Seller सँग भएको chat सुरक्षित राख्नुहोस्।
पछि सामान गलत वा damage भएको अवस्थामा return/refund माग्दा यी प्रमाण उपयोगी हुन सक्छन्।
💳 ९. Prepaid Payment गर्न हतार नगर्नुहोस्
यदि अपरिचित Facebook page ले:
“अहिले नै ५०% advance पठाउनुहोस्, नत्र offer सकिन्छ।”
भनेर pressure दिइरहेको छ भने विशेष सावधान हुनुहोस्।
सम्भव भए Cash on Delivery वा सुरक्षित payment method रोज्नु राम्रो हुन्छ।
विशेषगरी:
“आज मात्र offer।”“अहिले payment नगरे price बढ्छ।”“अहिले advance पठाउनुभयो भने मात्र सामान reserve हुन्छ।”
जस्ता कुराले तपाईंलाई हतारमा निर्णय गर्न लगाउन सक्छन्।
🧠 हतार नगर्नुहोस्
लोभ + हतार = गलत निर्णयको सम्भावना
त्यसैले सस्तो सामान देख्दा:
“सस्तो छ → तुरुन्त order”
भन्दा:
“सस्तो छ → पहिले verify → seller जाँच → review जाँच → return policy जाँच → त्यसपछि मात्र order”
💳 ९. Prepaid Payment गर्न हतार नगर्नुहोस्
यदि अपरिचित Facebook page ले:
“अहिले नै ५०% advance पठाउनुहोस्, नत्र offer सकिन्छ।”
भनेर pressure दिइरहेको छ भने विशेष सावधान हुनुहोस्।
सम्भव भए Cash on Delivery वा सुरक्षित payment method रोज्नु राम्रो हुन्छ।
विशेषगरी:
“आज मात्र offer।”“अहिले payment नगरे price बढ्छ।”“अहिले advance पठाउनुभयो भने मात्र सामान reserve हुन्छ।”
जस्ता कुराले तपाईंलाई हतारमा निर्णय गर्न लगाउन सक्छन्।
🧠 हतार नगर्नुहोस्
लोभ + हतार = गलत निर्णयको सम्भावना
त्यसैले सस्तो सामान देख्दा:
“सस्तो छ → तुरुन्त order”
भन्दा:
“सस्तो छ → पहिले verify → seller जाँच → review जाँच → return policy जाँच → त्यसपछि मात्र order”
गर्ने बानी बसालौँ।
🏪 १०. Online Marketplace एउटा Platform हो, Seller छुट्टै हो
हामीले एउटा कुरा बुझ्न आवश्यक छ:
Marketplace एउटा platform हो; सामान बेच्ने seller छुट्टै व्यक्ति वा व्यवसाय हुन सक्छ।
त्यसैले ठूलो र चिनिएको online marketplace प्रयोग गरिरहेको भए पनि seller rating, review, product details, return policy र seller history जाँच गर्नु आवश्यक हुन्छ।
🏪 १०. Online Marketplace एउटा Platform हो, Seller छुट्टै हो
हामीले एउटा कुरा बुझ्न आवश्यक छ:
Marketplace एउटा platform हो; सामान बेच्ने seller छुट्टै व्यक्ति वा व्यवसाय हुन सक्छ।
त्यसैले ठूलो र चिनिएको online marketplace प्रयोग गरिरहेको भए पनि seller rating, review, product details, return policy र seller history जाँच गर्नु आवश्यक हुन्छ।
सरकारमा दर्ता भएको व्यवसाय वा आधिकारिक रूपमा सञ्चालन भइरहेको seller बाट सामान किन्दा पनि समस्या नआउने ग्यारेन्टी हुँदैन। तर seller को वास्तविक परिचय, सम्पर्क विवरण र व्यवसायिक जानकारी स्पष्ट हुनु सकारात्मक संकेत हो।
🔐 अन्तिममा — Online Shopping को एउटा सरल नियम
**“Photo हेरेर मात्र होइन, Review हेरेर किन्नुहोस्।****Price हेरेर मात्र होइन, Return Policy हेरेर किन्नुहोस्।**Seller को नाम मात्र होइन, Seller को History हेरेर किन्नुहोस्।”
Facebook page होस् वा ठूलो online marketplace—सामान order गर्नुअघि केही मिनेट verification मा खर्च गर्नु, सामान नआएपछि वा गलत सामान आएपछि धेरै दिन र पैसा गुमाउनुभन्दा धेरै राम्रो हुन्छ।
सस्तो सामान पाउनु राम्रो कुरा हो, तर सस्तोको लोभमा आफ्नो पैसा, समय र व्यक्तिगत जानकारी जोखिममा राख्नु राम्रो होइन।
Online मा “Order” button थिच्नुअघि एकपटक सोच्नुहोस्—****“यो सामान मलाई साँच्चिकै चाहिएको हो कि सस्तो देखेर मात्र किन्न लागेको हुँ?”
त्यसपछि मात्र निर्णय गर्नुहोस्।
🔐 अन्तिममा — Online Shopping को एउटा सरल नियम
**“Photo हेरेर मात्र होइन, Review हेरेर किन्नुहोस्।****Price हेरेर मात्र होइन, Return Policy हेरेर किन्नुहोस्।**Seller को नाम मात्र होइन, Seller को History हेरेर किन्नुहोस्।”
Facebook page होस् वा ठूलो online marketplace—सामान order गर्नुअघि केही मिनेट verification मा खर्च गर्नु, सामान नआएपछि वा गलत सामान आएपछि धेरै दिन र पैसा गुमाउनुभन्दा धेरै राम्रो हुन्छ।
सस्तो सामान पाउनु राम्रो कुरा हो, तर सस्तोको लोभमा आफ्नो पैसा, समय र व्यक्तिगत जानकारी जोखिममा राख्नु राम्रो होइन।
Online मा “Order” button थिच्नुअघि एकपटक सोच्नुहोस्—****“यो सामान मलाई साँच्चिकै चाहिएको हो कि सस्तो देखेर मात्र किन्न लागेको हुँ?”
त्यसपछि मात्र निर्णय गर्नुहोस्।
6. 🔐 OTP Scam
यो एकदम महत्वपूर्ण छ।
Scammer:
“तपाईंको account verify गर्न OTP आएको छ, भन्नुहोस्।”
भन्छ।
OTP पाएपछि account वा transaction मा unauthorized access गर्ने प्रयास हुन सक्छ। Cyber Bureau ले OTP अरूलाई नदिन स्पष्ट रूपमा चेतावनी दिएको छ।
7. 👤 “तिम्रो साथी हुँ, पैसा पठाइदेऊ”
तिम्रो साथीको Facebook/Messenger account hack भयो।
त्यसपछि तिमीलाई message:
“यार emergency पर्यो।”
“अहिले Rs. 10,000 पठाइदेऊ।”
“भोलि फिर्ता गर्छु।”
तिमीले साथी नै हो भनेर पैसा पठाउँछौ।
त्यसैले Cyber Bureau ले चिनजानकै व्यक्तिको account बाट पैसा माग्दा पनि फोन गरेर verify गर्न भनेको छ।
8. ❤️ Love / Marriage Scam
यो पनि अहिलेको ठूलो समस्या हो।
Social media बाट relationship सुरु हुन्छ।
पछि:
“म विदेशमा छु।”
“तिमीलाई gift पठाएँ।”
“Customs मा रोकिएको छ।”
“अलिकति पैसा पठाइदेऊ।”
वा लामो समय relationship बनाएर ठूलो रकम ठगी गर्न सक्छन्।
Cyber Bureau को पछिल्लो press-release सूचीमै विवाहको प्रलोभन देखाएर social media मार्फत ठगी गरेको केस छ।
❤️ ८. Love / Foreign Friend / Gift Parcel Scam — साथी बनेर विश्वास जित्ने र अन्त्यमा लाखौँ ठगी गर्ने तरिका
Online मा अपरिचित विदेशी नागरिकसँग friendship वा relationship बनाउने र पछि gift, parcel, पैसा वा business partnership को प्रलोभन देखाएर ठगी गर्ने घटना पनि निकै गम्भीर प्रकारको online scam हो।
यस्तो scam मा scammer ले सुरुमा सिधै पैसा माग्दैन। बरु केही दिनसम्म राम्रोसँग कुरा गरेर विश्वासको सम्बन्ध बनाउने प्रयास गर्छ।
मलाई पनि यस्तै किसिमको एउटा घटना नजिकबाट अनुभव भएको थियो।
एक समय म Facebook चलाउँदा एक जना अपरिचित विदेशी नागरिकसँग कुराकानी गर्न थालेको थिएँ। त्यो बेला मेरो राम्रो काम थिएन। विदेशी नागरिकसँग कुरा गर्न पाएको कुराले मात्र पनि मलाई खुसी बनाएको थियो।
उसले आफूलाई विदेशी सेनामा काम गर्ने व्यक्ति भएको बताउँथ्यो। कहिले आफू UK मा रहेको बताउँथ्यो भने कहिले USA मा रहेको बताउँथ्यो। केही दिनसम्म सामान्य कुराकानी भएपछि एक दिन उसले आफू hospital मा रहेको र आफूले केही पैसा सुरक्षित राख्नुपर्ने अवस्था आएको बतायो।
उसले भन्यो:
“मसँग केही पैसा छ। अहिले युद्ध भइरहेको ठाउँमा मेरा साथीहरूले त्यो पैसा सुरक्षित राख्न सक्दैनन्। तिम्रो address देऊ, म त्यो पैसा तिम्रो address मा पठाइदिन्छु।”
त्यसपछि उसले अझ विश्वास दिलाउने प्रयास गर्दै:
“पछि म तिम्रो देशमा आउँछु। हामी मिलेर business गरौँला। हामी partner बन्न सक्छौँ। मेरो पैसा मसँगभन्दा तिमीसँग सुरक्षित हुन्छ।”
भन्न थाल्यो।
मलाई भने त्यति बेला पनि शंका लागिरहेको थियो। मैले voice वा photo लाई मात्र विश्वास गर्दिनँ, video call गरेर वास्तविक व्यक्ति हो कि होइन हेर्नुपर्छ भन्ने सोचेँ।
त्यसैले मैले धेरैपटक:
“एकपटक video call गरौँ।”
भनेँ।
तर उसले हरेकपटक कुनै न कुनै बहाना बनाएर video call गर्न मानेन।
मैले उसलाई:
“तिमीले आफ्नो सम्पत्ति र पैसा मलाई जिम्मा लगाउने कुरा गरिरहेका छौ भने कम्तीमा एकपटक आफ्नो वास्तविक अनुहार त देखाऊ।”
भनेर सोध्दा पनि उसले video call गर्न मानेन।
त्यसपछि मलाई उसको कुरामा झन् शंका लाग्यो।
केही समयपछि मैले यस्तै प्रकारका scam का घटनाहरू देख्न थालेँ। त्यसपछि मात्र यस्तो foreign friend scam को वास्तविक तरिका कति खतरनाक हुन सक्छ भन्ने अझ स्पष्ट भयो।
🎁 अर्को चरणमा सुरु हुन्छ Gift / Parcel को कथा
यस्तो scam को अर्को अवस्थामा scammer ले:
“मैले तिम्रो लागि gift पठाएको छु।”
वा:
“मैले मेरो पैसा र महत्वपूर्ण सामान तिम्रो नाममा पठाएको छु।”
भन्न सक्छ।
त्यसपछि पीडितको नाम, address, citizenship/passport लगायतका विवरण माग्न सक्छ।
केही समयपछि अर्को अपरिचित नम्बरबाट फोन आउन सक्छ:
“तपाईंको नाममा विदेशबाट parcel आएको छ।”
तर अब समस्या देखाइन्छ:
“तपाईंको parcel airport/customs मा रोकिएको छ।”
त्यसपछि:
“नेपाल सरकारलाई tax तिर्नुपर्छ।”
“यो विदेशी currency मा आएको रकम भएकाले exchange charge तिर्नुपर्छ।”
“यो पैसा सिधै निकाल्न मिल्दैन।”
“पहिले extra charge तिर्नुपर्छ, त्यसपछि मात्र तपाईंले सबै पैसा पाउनुहुन्छ।”
भन्दै पैसा माग्न थालिन्छ।
पीडितले:
“यो अन्तिम payment हो, त्यसपछि सबै पैसा आउँछ।”
भनेर विश्वास गर्न सक्छ।
तर पैसा पठाएपछि फेरि अर्को फोन आउन सक्छ:
“अझै एउटा charge बाँकी छ।”
यसरी एउटा payment पछि अर्को payment माग्दै जान सक्छन्।
💰 अनि Facebook को “साथी” पनि scam को भाग हुन सक्छ
अझ खतरनाक कुरा के हुन सक्छ भने, Facebook मा तपाईंले साथी बनाएको व्यक्तिले पनि:
“Dost, तिमीलाई अहिले जति पैसा चाहिन्छ, त्यो payment गरिदेऊ। पछि मेरो पैसा आएपछि सबै हिसाब मिलाउँला।”
भन्न सक्छ।
यसले पीडितलाई अझ विश्वास लाग्न सक्छ:
“मेरो साथीले पनि मलाई सहयोग गरिरहेको छ।”
तर वास्तवमा Facebook को साथी, parcel पठाउने व्यक्ति, customs officer, bank/wallet कर्मचारीजस्तो बनेर फोन गर्ने व्यक्ति—सबै एउटै scam network का सदस्य हुन सक्छन्।
उनीहरूले फरक–फरक व्यक्ति बनेर एउटै कथा अगाडि बढाइरहेका हुन सक्छन्।
😔 अन्त्यमा के हुन्छ?
पीडितले:
Delivery charge
Customs charge
Tax
Currency exchange charge
Clearance fee
Insurance
Security deposit
अन्य विभिन्न बहाना
मा पैसा पठाउँदै जान सक्छ।
तर न gift parcel आउँछ, न विदेशी साथीले भनेको पैसा आउँछ।
कतिपय अवस्थामा धेरै पैसा पठाइसकेपछि पनि scammer ले केही दिनसम्म:
“Parcel आउँदैछ।”
“अझै customs मा छ।”
“अब अन्तिम process मात्र बाँकी छ।”
भन्दै आशा देखाइरहन्छ।
अन्ततः केही दिन वा हप्ता बितिसक्दा पनि न सामान आउँछ, न पैसा।
त्यसपछि मात्र पीडितले आफू ठूलो online scam मा परेको थाहा पाउन सक्छ र Cyber Crime/Cyber Bureau मा उजुरी गर्न जान सक्छ।
🚨 अपरिचित Foreign Friend ले पैसा वा Gift पठाउन खोज्दा सावधान
कुनै अपरिचित विदेशी नागरिकले केही दिनको Facebook friendship पछि:
“म तिमीलाई धेरै पैसा पठाउँछु।”
“मैले तिम्रो नाममा करोडौँको gift पठाएको छु।”
“मेरो सम्पत्ति तिमीसँग सुरक्षित हुन्छ।”
“म तिम्रो देशमा आएर तिमीसँग business गर्छु।”
भन्न थाल्यो भने भावनामा बगेर विश्वास नगर्नुहोस्।
विशेषगरी उसले video call गर्न बारम्बार अस्वीकार गर्छ, आफ्नो वास्तविक पहिचान स्पष्ट प्रमाणित गर्न सक्दैन, तर पैसा वा personal documents सम्बन्धी कुरा गर्न थाल्छ भने त्यो अत्यन्तै ठूलो red flag हो।
🔴 सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा
Photo, voice message र chat मात्र वास्तविक पहिचानको प्रमाण होइन।
आजको समयमा fake photo, fake profile, fake documents, voice manipulation र AI-generated content समेत प्रयोग गर्न सकिन्छ।
त्यसैले:
“विदेशी हो → राम्रोसँग बोल्छ → मलाई विश्वास गर्छ → gift पठाउँछ → त्यसैले वास्तविक व्यक्ति हो।”
भन्ने निष्कर्षमा पुग्नु हुँदैन।
🛑 र सबैभन्दा महत्वपूर्ण—Gift पाउन पहिले पैसा नतिर्नुहोस्
यदि कसैले:
“तपाईंको नाममा gift आएको छ।”
भनेर पहिले customs, tax, clearance, insurance, exchange वा delivery charge का नाममा पैसा माग्छ भने अत्यन्तै सावधान हुनुहोस्।
अझ:
“यो अन्तिम payment हो, त्यसपछि तपाईंले सबै पैसा पाउनुहुन्छ।”
भन्दै पटक–पटक पैसा मागियो भने तुरुन्त रोकिएर सम्पूर्ण कुरा स्वतन्त्र रूपमा verify गर्नुहोस्।
अपरिचित व्यक्तिको Facebook friendship लाई पैसा, citizenship, passport, bank details वा आफ्नो ठेगानाजस्ता संवेदनशील जानकारीसँग जोड्नु अघि धेरै पटक सोच्नुहोस्।
Online मा बनेको मित्रता वास्तविक हुन सक्छ, तर मित्रताको नाममा आएको पैसा र gift को कथा वास्तविक छ भन्ने प्रमाण हुँदैन।
त्यसैले पहिले पहिचान verify गर्नुहोस्, त्यसपछि मात्र विश्वास गर्नुहोस्—र पैसा पठाउने कुरा त त्यसपछि पनि अत्यन्त सावधानीपूर्वक मात्र गर्नुहोस्।
9. 📹 Video Call Blackmail
अपरिचित account बाट:
“Hi 😊”
भनेर conversation सुरु हुन सक्छ।
पछि video call वा intimate interaction गराउन खोज्छन् र त्यसलाई record गरेर:
“पैसा देऊ, नत्र family/friends लाई पठाउँछु।”
भन्न सक्छन्।
Cyber Bureau ले WhatsApp video-call आधारित यस्तो blackmail scam बारे नै चेतावनी दिएको छ।
Eg:
📹 ९. Video Call Blackmail / Sextortion — केही सेकेन्डको भिडियो देखाएर सामाजिक प्रतिष्ठा नै हतियार बनाउने ठगी
Online मा हुने अर्को गम्भीर प्रकारको cyber crime हो Video Call Blackmail, जसलाई धेरै अवस्थामा Sextortion पनि भनिन्छ।
यसमा scammer ले पहिले अपरिचित व्यक्तिलाई video call गर्छ। त्यसपछि आफूलाई आकर्षक महिला वा पुरुषको रूपमा प्रस्तुत गरेर पीडितलाई video call मा ल्याउने र त्यसैलाई screen recording गरेर पछि पैसा माग्दै धम्क्याउने गर्छ।
नेपालमा पनि यस्ता घटनाहरू Cyber Bureau सम्म पुग्ने गरेका छन्।
📱 पोखरामा भएको एउटा घटना
Cyber Bureau का एक जना प्रहरीले सञ्चारमाध्यमलाई दिएको विवरणअनुसार, पोखरामा बस्ने एक जना सामाजिक रूपमा प्रतिष्ठित व्यक्तिले यस्तै प्रकारको समस्या भोग्नुभएको थियो। उहाँले आफ्नो परिचय सार्वजनिक गर्न चाहनुभएन।
घटना एकदमै अचानक सुरु भएको थियो।
एक दिन उहाँ घरमै हुनुहुन्थ्यो। उहाँ bathroom मा नुहाइरहनुभएको अवस्थामा WhatsApp मा अचानक एउटा video call आयो।
घरमा अरू कोही नभएको र call आवश्यक हुन सक्छ भन्ने सोचेर उहाँले फोन उठाउनुभयो।
फोन उठाउनेबित्तिकै call video call मा connect भयो।
Screen मा एक जना अपरिचित महिला देखिइन्, जसले आफूलाई नग्न वा अर्धनग्न अवस्थामा प्रस्तुत गर्दै अश्लील गतिविधि गरिरहेकी थिइन्।
घटना यति अचानक भएको थियो कि पीडित व्यक्ति केही समयका लागि के भइरहेको हो भनेर बुझ्नै नसक्ने अवस्थामा पर्नुभयो।
केही सेकेन्डपछि call काटियो।
पीडितले अब कुरा सकियो होला भन्ने सोच्नुभएको थियो।
तर वास्तविक scam त्यसपछि सुरु भयो।
🎥 “तपाईंको Video Record भएको छ” भन्दै धम्की
केही समयपछि फेरि फोन आयो।
यसपटक scammer ले video call मा देखाइएको घटनालाई आधार बनाएर भन्यो:
“तपाईंले केही समयअघि मेरो video हेर्दै जे गर्नुभएको थियो, त्यो सबै मैले screen record गरेको छु।”
त्यसपछि धम्की दिइयो:
“अब पैसा दिनुहोस्।”
र पैसा नदिए:
“तपाईंको video तपाईंको परिवारलाई पठाइदिन्छु।”
“तपाईंको साथीहरूलाई देखाइदिन्छु।”
“तपाईंको समाजमा सबैलाई पठाइदिन्छु।”
भन्दै सामाजिक प्रतिष्ठा र परिवारको डरलाई हतियार बनाइयो।
पीडित व्यक्ति समाजमा परिचित र प्रतिष्ठित व्यक्ति भएकाले यस्तो धम्कीले उहाँमाथि अझ ठूलो मानसिक दबाब सिर्जना गर्यो।
💰 पैसा माग्ने सिलसिला
एकपटक पैसा दिएपछि scammer त्यहीँ रोकिने सम्भावना हुँदैन।
बरु:
“अब यो पैसा पठाउनुहोस्।”
“अझै केही रकम चाहिन्छ।”
“नत्र video public गरिदिन्छु।”
भन्दै बारम्बार पैसा माग्न सक्छ।
पीडित व्यक्ति डरका कारण कसैलाई भन्न नसक्ने अवस्थामा पुग्न सक्छ।
यसरी scammer ले लाज, डर, सामाजिक प्रतिष्ठा र परिवारको चिन्ता लाई प्रयोग गरेर पीडितलाई नियन्त्रणमा राख्ने प्रयास गर्छ।
🧠 अन्ततः एक जना साथीले अवस्था बुझ्नुभयो
बारम्बार आएको धम्कीका कारण पीडित व्यक्ति निकै तनावमा पर्नुभयो।
उहाँको व्यवहारमा परिवर्तन देखेपछि एक जना नजिकको साथीले:
“के भयो? तपाईं किन यति तनावमा हुनुहुन्छ?”
भनेर सोध्नुभयो।
धेरै समयसम्म कुरा लुकाएपछि अन्ततः पीडितले आफ्नो सम्पूर्ण समस्या साथीलाई बताउनुभयो।
साथीले समस्या गम्भीर भए पनि लाज वा डरका कारण लुकाएर बस्नुभन्दा कानुनी सहायता लिनु राम्रो हुन्छ भनेर सम्झाउनुभयो।
पीडितले आफूले चिनेका Cyber Police का व्यक्तिसँग गोप्य रूपमा कुरा राख्नुभयो।
उहाँलाई:
“तपाईंको पहिचान गोप्य राखेर पनि यसबारे जानकारी दिन सकिन्छ।”
भन्ने विश्वास भएपछि अन्ततः उहाँ Cyber Crime सम्बन्धी उजुरी गर्न Cyber Bureau पुग्नुभयो।
🚨 यो कसरी काम गर्छ?
Video Call Blackmail/Sextortion मा scammer ले प्रायः यस्तो pattern अपनाउन सक्छ:
अपरिचित व्यक्ति → Video Call → अश्लील दृश्य → Screen Recording → धम्की → पैसा माग्ने → फेरि धम्की → थप पैसा माग्ने
यसमा कहिलेकाहीँ पीडितले आफूले कुनै गलत काम नगरेको भए पनि अचानक आएको अश्लील video call लाई record गरेर त्यसैलाई blackmail को आधार बनाइन्छ।
त्यसैले:
अपरिचित व्यक्तिको अचानक आएको video call उठाउनु अघि सावधान हुनुहोस्।
🛡️ यस्तो अवस्थामा के गर्ने?
सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा:
❌ पैसा नदिनुहोस्
एकपटक पैसा दिएपछि scammer रोकिन्छ भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन। बरु:
“अझ पैसा नदिए video public गर्छु।”
भनेर थप रकम माग्न सक्छ।
🚫 तुरुन्त Block गर्नुहोस्
सम्भव भए scammer को:
Phone number
WhatsApp account
Facebook profile
Telegram account
अन्य social media account
block गर्नुहोस्।
📸 प्रमाण सुरक्षित राख्नुहोस्
सम्भव भएसम्म:
Phone number
Username
Profile link
Chat
Threatening messages
Payment details
Screenshots
जस्ता प्रमाण सुरक्षित राख्नुहोस्।
👮 Cyber Bureau मा उजुरी गर्नुहोस्
सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा लाज वा डरका कारण चुप लागेर नबस्नुहोस्।
Scammer ले:
“तिम्रो परिवारलाई पठाइदिन्छु।”
“तिम्रो समाजमा सबैलाई देखाइदिन्छु।”
भनेर डराउन सक्छ।
तर डराएर पैसा दिँदै जाने हो भने समस्या झन् बढ्न सक्छ।
❤️ एउटा कुरा सम्झनुहोस्
यस्तो घटना हुनु भनेको पीडित व्यक्ति नै दोषी हो भन्ने होइन।
Scammer को उद्देश्य नै मानिसलाई अचानक, असहज र डर लाग्ने अवस्थामा पारेर त्यसको कमजोरी प्रयोग गर्नु हो।
त्यसैले यस्तो घटना भयो भने:
लाज नमान्नुहोस्।
एक्लै नबस्नुहोस्।
विश्वासिलो व्यक्तिलाई भन्नुहोस्।
प्रमाण सुरक्षित राख्नुहोस्।
र सम्बन्धित निकायमा उजुरी गर्नुहोस्।
किनकि blackmailer लाई पैसा तिर्दै जानुभन्दा समयमै सहायता माग्नु नै सुरक्षित बाटो हो।
अपरिचित video call केही सेकेन्डको हुन सक्छ, तर त्यसपछि आउने blackmail महिनौँसम्म चल्न सक्छ। त्यसैले अपरिचित व्यक्तिको अचानक आएको video call मा विशेष सावधानी अपनाउनुहोस्।
10. 🏦 Fake Bank / Official / Police Scam
Scammer ले आफूलाई:
- Bank employee
- Police
- Cyber Bureau
- Government officer
भनेर प्रस्तुत गर्न सक्छ।
अझ अहिले नेपाल प्रहरी/Cyber Bureau को नाम र logo दुरुपयोग गरेर fake email बनाएर scam गरेको घटना समेत Cyber Bureau ले सार्वजनिक गरेको छ।
त्यसैले नाम, logo र uniform देखियो भन्दैमा वास्तविक हो भनेर विश्वास गर्न हुँदैन।
😮 अनि एउटा नयाँ खतरनाक pattern
Cyber Bureau ले एउटा सूचनामा loan repayment र share-market training को बहाना बनाएर phishing link पठाउने र software .exe install गर्न लगाउने तरिका उल्लेख गरेको छ। त्यसपछि banking/wallet सम्बन्धी जोखिम हुन सक्छ।
यसको अर्थ:
Scam = पैसा माग्नु मात्र होइन।
कहिलेकाहीँ उनीहरूले तिम्रो device/account मा पहुँच लिन खोज्छन्।
🧠 यी सबै Scam को common formula
धेरै scam लाई यो formula मा बुझ्न सकिन्छ:
🎣 Hook
↓
😲 Excitement / Fear
↓
🤝 Trust
↓
⏰ Urgency
↓
💰 Payment / OTP / Personal Data
↓
🚨 Loss
उदाहरण:
“तपाईंले iPhone जित्नुभयो!”
↓
“आजै customs fee तिर्नुपर्छ।”
↓
“यो QR मा Rs. 5,000 पठाउनुहोस्।”
↓
पैसा गयो।
🛡️ सबैभन्दा महत्वपूर्ण 7 नियम
- OTP/PIN/password कसैलाई नदिनु।
- अपरिचित link click नगर्नु।
- “धेरै पैसा, थोरै काम” = suspicious।
- Online shopping मा advance payment गर्नुअघि seller verify गर्नु।
- साथी/आफन्तले अचानक पैसा मागे फोन गरेर confirm गर्नु।
- 2FA/MFA enable गर्नु।
- Personal document, intimate photo/video अपरिचितलाई नपठाउनु।
यदि scam भइसकेको छ भने screenshots, transaction details, phone numbers, URLs, account details आदि सुरक्षित राखेर नेपाल प्रहरी साइबर ब्यूरोमा report गर्न सकिन्छ। Cyber Bureau ले online financial fraud का लागि छुट्टै complaint process दिएको छ।
Cyber Bureau contact: 01-5319044; online fraud follow-up का लागि extension 108 उल्लेख गरिएको छ।
नमस्ते म आजबाट मैले ब्लग लेख्ने सुरु गरेको छु ।
बलगमा computer ज्ञान,tips,office मा उपयोगि computer software ज्ञान तथा मनलाई शान्त राख्ने बुद्धकथा र , भख्र पढाई सकाएर जगिर गर्न इछुक साथी भाईहरुलाई काम कहाँ र कसरी top 10 jobside खोज्ने को जानकारि दिन आएको छु ।
यहाँहरुको माया गर्नु हुनेछ अपेक्षाका साथ तपाईको सल्लाह सुझावको पनि अपेक्षा गदर्छु । विशेष गरी यो ब्लगमा म इन्टरनेट, कम्प्युटर तेक्निक सगँ अवसरको बारेमा कुरा गर्नेछु । मलाई त्येति धेरै ज्ञान त छैन तर पनि यहाँहरुको माझ केहि आफ्ने अनुभवहरु साट्ने जमर्को गरेको छु । म हजुर हरुलाई सहज ज्ञान र तपाईहरु यो बल्ग मा कमेन्ट गरेर मेरो हौसला बदौ दिनु होला ।
कृपया ब्लग पढदै गर्नुस है त ।
.
No comments:
Post a Comment
thank you dear , If you have any doubts , Please let me know